door Bert Daelemans SJ
Sinds de jaren 70 verzamelt de Duitse kunstenaar Wolfgang Laib stuifmeel, dat hij af en toe op de vloer van een museum zeeft in een goudkleurig, lichtgevend tapijt. Meer is het niet: stuifmeel uit moeder natuur, samengelegd door een kunstenaar die zich daarna terugtrekt. Puur natuur om naar te kijken, om te bewonderen, om ons te oefenen in verwondering.
Laten we dat dan even doen: een geestelijke oefening, met de vraag om te groeien in verwondering voor al het moois om ons heen.
Stuifmeel is onooglijk klein. Het valt eigenlijk niet op, tenzij het op deze manier wordt samengezeefd. Ik denk hier aan dat gedicht van Henri Meschonnic: "Vandaag kwam ik een kleine vreugde tegen. Ik heb mij even klein gemaakt om het moment te zijn dat er vol van is (Aujourd´hui j´ai rencontré une petite joie. Je me suis fait aussi petit qu´ elle pour être l´instant qui en est plein)". Soms dien je te hurken om de wereld te zien vanop de hoogte van een kind. Kan ik mij klein maken tegenover het wonderlijke dat ik tegenkom? Jezus riep het uit: "Ik dank U, Vader, Schepper van hemel en aarde, omdat Gij deze dingen hebt bekendgemaakt aan kleine mensen." (Mt 11,25-30)
"Zie, ik ben iets nieuws begonnen" (Jes 43,19). Kan ik het nieuwe zien in het oude vertrouwde? Heb ik die ogen, heb ik die blik aangeleerd? Als geïntensifieerd stilleven heeft dit stuifmeeltapijt elke keer iets ongehoord nieuw: het is steeds weer een feest, niet enkel voor de ogen. Het is geen werk om naar te kijken maar een werk om mee te kijken: het doet de wereld zien op een nieuwe manier. Hoe komt het dat het zoveel licht geeft? Het viert wat de natuur is. Dit feestelijke heeft iets van een eindvisioen, van een droom van hoe de wereld zou kunnen zijn, hoe die kleine puntjes samen een tapijt vormen van kleur en licht en harmonie. Dat geeft hoop.
Stuifmeel is haast onzichtbare materie, maar het is ook de meest vruchtbare materie. Zo klein en wat een potentieel. Dit potentieel is onzichtbaar aanwezig. De kunstenaar knielt hier voor het wonder van de schepping, vruchtbaar ook al is het zo klein. Waar kniel ik voor vruchtbaarheid rondom en in mij?
Dit kunstwerk roept niet en schreeuwt niet. Het geeft zichzelf op een intense manier, als een verzadigd fenomeen, zou Jean-Luc Marion zeggen. De eenvoud van het zeven spreekt van een nederige manier van omgaan met de natuur, de mens die als medeschepper met de Schepper zorgdraagt voor de aarde. De kunstenaar cijfert zich eenvoudig en nobel weg achter dit stukje puur natuur, en maakt van deze “vrucht van de aarde" ook het "werk van mensenhanden”, als een eucharistische dankzegging. Hoe draag ik even dankbaar zorg voor Gods schepping? Wat in mij is eenvoudig genoeg om God te dienen? Wat in mij is geroepen tot die eenvoud, tot heel eenvoudige handelingen die de wereld beter maken?
Stuifmeel is pure materie. En toch gaat er van dit werk een bijzondere spirituele kracht uit. Het is niet makkelijk te zeggen waarom. Misschien omdat de beste spiritualiteit zich niet boven de natuur verheft, maar daar juist te vinden is. Het is ook wat verschillende vormen van spiritueel leven met elkaar verbindt. Misschien helpt dit kunstwerk wel om er ons te doen aan herinneren wat onze plek is in de wereld. Als uitnodiging tot nederigheid en solidariteit. Maar met een rol om te loven, te danken, en mee te werken aan een betere wereld. Spiritualiteit midden in de wereld, contemplatief in de actie.
Op het einde, als eenvoudige dankzegging, kan ik even dialogeren met de Schepper die zich wegcijfert in de schepping.
door Bert Daelemans SJ
Sinds de jaren 70 verzamelt de Duitse kunstenaar Wolfgang Laib stuifmeel, dat hij af en toe op de vloer van een museum zeeft in een goudkleurig, lichtgevend tapijt. Meer is het niet: stuifmeel uit moeder natuur, samengelegd door een kunstenaar die zich daarna terugtrekt. Puur natuur om naar te kijken, om te bewonderen, om ons te oefenen in verwondering.
Laten we dat dan even doen: een geestelijke oefening, met de vraag om te groeien in verwondering voor al het moois om ons heen.
Stuifmeel is onooglijk klein. Het valt eigenlijk niet op, tenzij het op deze manier wordt samengezeefd. Ik denk hier aan dat gedicht van Henri Meschonnic: "Vandaag kwam ik een kleine vreugde tegen. Ik heb mij even klein gemaakt om het moment te zijn dat er vol van is (Aujourd´hui j´ai rencontré une petite joie. Je me suis fait aussi petit qu´ elle pour être l´instant qui en est plein)". Soms dien je te hurken om de wereld te zien vanop de hoogte van een kind. Kan ik mij klein maken tegenover het wonderlijke dat ik tegenkom? Jezus riep het uit: "Ik dank U, Vader, Schepper van hemel en aarde, omdat Gij deze dingen hebt bekendgemaakt aan kleine mensen." (Mt 11,25-30)
"Zie, ik ben iets nieuws begonnen" (Jes 43,19). Kan ik het nieuwe zien in het oude vertrouwde? Heb ik die ogen, heb ik die blik aangeleerd? Als geïntensifieerd stilleven heeft dit stuifmeeltapijt elke keer iets ongehoord nieuw: het is steeds weer een feest, niet enkel voor de ogen. Het is geen werk om naar te kijken maar een werk om mee te kijken: het doet de wereld zien op een nieuwe manier. Hoe komt het dat het zoveel licht geeft? Het viert wat de natuur is. Dit feestelijke heeft iets van een eindvisioen, van een droom van hoe de wereld zou kunnen zijn, hoe die kleine puntjes samen een tapijt vormen van kleur en licht en harmonie. Dat geeft hoop.
Stuifmeel is haast onzichtbare materie, maar het is ook de meest vruchtbare materie. Zo klein en wat een potentieel. Dit potentieel is onzichtbaar aanwezig. De kunstenaar knielt hier voor het wonder van de schepping, vruchtbaar ook al is het zo klein. Waar kniel ik voor vruchtbaarheid rondom en in mij?
Dit kunstwerk roept niet en schreeuwt niet. Het geeft zichzelf op een intense manier, als een verzadigd fenomeen, zou Jean-Luc Marion zeggen. De eenvoud van het zeven spreekt van een nederige manier van omgaan met de natuur, de mens die als medeschepper met de Schepper zorgdraagt voor de aarde. De kunstenaar cijfert zich eenvoudig en nobel weg achter dit stukje puur natuur, en maakt van deze “vrucht van de aarde" ook het "werk van mensenhanden”, als een eucharistische dankzegging. Hoe draag ik even dankbaar zorg voor Gods schepping? Wat in mij is eenvoudig genoeg om God te dienen? Wat in mij is geroepen tot die eenvoud, tot heel eenvoudige handelingen die de wereld beter maken?
Stuifmeel is pure materie. En toch gaat er van dit werk een bijzondere spirituele kracht uit. Het is niet makkelijk te zeggen waarom. Misschien omdat de beste spiritualiteit zich niet boven de natuur verheft, maar daar juist te vinden is. Het is ook wat verschillende vormen van spiritueel leven met elkaar verbindt. Misschien helpt dit kunstwerk wel om er ons te doen aan herinneren wat onze plek is in de wereld. Als uitnodiging tot nederigheid en solidariteit. Maar met een rol om te loven, te danken, en mee te werken aan een betere wereld. Spiritualiteit midden in de wereld, contemplatief in de actie.
Op het einde, als eenvoudige dankzegging, kan ik even dialogeren met de Schepper die zich wegcijfert in de schepping.